ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Paris’teki G7 toplantısında Başkan Donald Trump’ın yeni İran stratejisini aktararak askeri harekat veya uzlaşma yerine Tahran yönetimini ticari kısıtlamalar, enerji ablukası ve mali yaptırımlarla yıpratmayı amaçlayan üçüncü bir modeli uygulamaya aldıklarını duyurdu.
Kongre ara seçimlerinde yaşanan oy kayıplarının ardından Tahran krizinde alternatif arayan Beyaz Saray, askeri operasyon seçeneğini geri plana itti. Axios’a bilgi veren üç yetkiliye göre Washington, doğrudan çatışmaya dönmek ya da müzakere masasına oturmak yerine İran’ı ekonomik mekanizmalarla tecrit etmeyi benimsedi. Hazine Bakanı Scott Bessent, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Jared Kushner tarafından da desteklenen planda deniz ablukasının korunması ve “Demir Kapı” operasyonuyla kara ticaret hatlarının kesilmesi öngörülüyor.
Başkan Trump’ın yaklaşımına ilişkin ABD’li bir yetkili şu değerlendirmede bulundu:
“Bir çözüm arıyordu ancak izlenecek en iyi yolun ne olduğundan emin değildi”
Körfez ülkeleri yeni bir askeri operasyona mesafeli dururken, Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile görüşen Trump, yeni bir askeri saldırı dalgasının “oldukça düşük bir ihtimal” olduğunu ve “gerekli görünmediğini” dile getirdi. Rubio, müttefiklerin dışişleri bakanlarına yönelik konuşmasında yönetimin tercihini şöyle açıkladı:
“Başkan’ın önünde yalnızca iki seçenek yok. Mesele yalnızca savaşa dönmek ya da saçma bir barış anlaşması imzalamak değil. Aptalca bir anlaşma yapmayacağız. Sahip olduğumuz üçüncü seçenek, şu anda yaptığımız şeyi yapmaya devam etmektir”
Sürecin herhangi bir takvime bağlı olmadığını belirten Rubio, mali baskının Tahran’ın savunma ve harcama kapasitesini sınırlandırdığını savunarak şunları kaydetti:
“Başkan asılsız bir zaman baskısı altında değil, İranlılar kendi ekonomilerine büyük zarar veriyor”
“İran bir anlaşmayı çok ister. Sorun şu ki, öne sürmeye devam ettikleri koşullar absürt. Yani şu anda ciddi bile değiller”
“Sonunda yemek yemek zorundasınız. Nihayetinde ekonomik gerçekler en radikal delinin bile kafasına dank eder. Dolayısıyla zaman geçtikçe bunun bir etkisi olacağını düşünüyorum”
Küresel piyasalardaki enerji ticaretine dikkat çeken Rubio, mali araçların etkinliğini şu sözlerle aktardı:
“Şu anda İran’a çektirilen ekonomik acı olağanüstü boyutta ve katlanarak artıyor. Her geçen gün büyüyor. Aynı hedefe ekonomik araçlar ve ekonomik baskı yoluyla ulaşıyorsak askeri saldırılar düzenlememize gerek yok. Bu bir çıkmaz değil. İran küresel pazarda enerji satamama durumuyla bugüne kadar hiçbir zaman böylesine karşı karşıya kalmamıştı”
Bölgesel Ticaret ve Diplomatik Riskler
Genişletilen yaptırım politikası bölgesel ticari dengelerde endişeye neden oldu. Bir ABD’li yetkili; Türkiye, Irak ve Pakistan’ın sınır kapatma ile uçuş durdurma gibi ticari kısıtlama baskılarının yaratabileceği istikrarsızlıktan çekindiğini ifade etti. Tahran kanadında ise Dini Lider Mücteba Hamaney’in “ne savaş ne anlaşma” şeklindeki belirsizliği sonlandırma talimatının ardından Devrim Muhafızları’nın karşı hamle yapabileceği değerlendiriliyor.
Atlantic Council bünyesindeki İran uzmanı Danny Citrinowicz mevcut durumu şu sözlerle analiz etti:
“İran’ın bu durumu süresiz olarak kabullenmek gibi bir niyeti yok. Tahran, Washington ve bölgesel ortakları için ekonomik ve güvenlik maliyetlerini artırmanın Amerikan politikasında bir değişikliği zorlamanın tek yolu olduğu sonucuna varabilir. Tehlike ortada: İran gerilimi tırmandırır, Washington karşılık verir ve her iki taraf da kendilerini zorunlu olarak istemedikleri başka bir askeri çatışmanın içinde bulur”
Katar Başbakanı Al Sani ise diplomasinin önünün açık olduğunu belirterek, Washington’ın anlaşmadan cayma ihtimaline karşı Tahran’ın duyduğu güvensizliği aşmak için Çin ve Avrupa ülkelerinin garantörlüğünü teklif ettiklerini bildirdi.
